Alsancak Kültür Mahallesi
Şair Eşref Bulvarı
Vefa Ap. No: 83 Kat: 3 D: 5
Konak - İZMİR
Prof. Dr. Tamer Akça
PARATİROİD HASTALIKLARI
PARATİROİD VE PARATHORMON
Paratiroid Nedir? Ne işe yarar? Tiroid dokusunun arka tarafında yerleşmiş olan paratiroid dokusu kanda kalsiyum seviyesini ayarlayan bir hormon (parathormon) salgılar. Çoğu insanda dört paratiroid bezi bulunur. Normal paratiroid bezleri yetişkinlerde altın sarısı-açık kahverengi görünür. Genellikle tiroid dokusuna bitişiktirler. Boyutları ortalama 7 mm. kadardır. Her bir paratiroid dokusu yaklaşık 40 ila 50 mg ağırlığındadır.
Parathormon Nedir? Ne işe yarar? Paratiroidlerden salgılanan PTH; kemik, böbrek ve bağırsak olmak üzere üç hedef organ üzerindeki etkileriyle kalsiyum seviyelerini düzenleme işlevi görür.
PRİMER HİPERPARATİROİDİ
Primer Hiperparatiroidi (PHPT) Nedir? PHPT paratiroid bez(ler)inde meydana gelen bir sorun nedeniyle parathormonun (PTH) fazla salgılanmasına bağlı olarak ortaya çıkan bir hastalıktır. PHPT, genel nüfusun %0,1-0,3'ünde görülür. Kadınlarda erkeklerden dört kat daha fazla görülür. Artan PTH üretimi; Bağırsak kanalından kalsiyum emilimi artırarak, Vitamin D3 üretimini artırarak ve Böbreklerden kalsiyum atılımını azaltarak kanda kalsiyum seviyelerinin artmasına neden olur.
Primer Hiperparatiroidinin (PHPT) Tanısı Nasıl Koyulur? İdrarda kalsiyum atımında azalma olmaksızın, serum kalsiyumu ve PTH’da artış olması PHPT tanısı için yeterlidir. PHPT'li hastalarda ayrıca tipik olarak serum fosfatında azalma (%-50) ve 24 saatlik idrar kalsiyumunda artış (%-60) vardır. Hastaların yaklaşık %10'unda yüksek alkalin fosfataz seviyeleri bulunabilir. Ayrıca kanda fosfat ve magnezyum seviyelerinde azalma görülebilir. Buna karşın 1-25 dehikroksi vitamin D seviyeleri normal veya artmış olarak bulunur. Çok şüpheli durumlarda kemik yoğunluğunu tespit etmek için çeşitli kemik filmleri çekilebilir.
Primer Hiperparatiroidinin (PHPT) Sebepleri Nelerdir? PHPT'nin kesin nedeni bilinmemektedir. Olası sebepleri arasında; Tedavi amacıyla düşük doz radyasyona maruz kalma, Ailesel yatkınlık, Çeşitli yiyecekler, Güneş ışığından yetersiz faydalanma, Böbrekte kalsiyum kaçağı, Yaşla birlikte azalan böbrek fonksiyonu ve Lityum tedavisi olduğu düşünülmektedir. Hastaların yaklaşık %80'inde tek bir paratiroid dokusunda kontrolsüz boyut artışı (hiperplazi) ve iyi huylu tümörü (adenom) saptanır. Hastaların %15-20'sinde çoklu adenom veya hiperplazi vardır. Hastaların %1'inde ise paratiroid kanseri saptanır.
Primer Hiperparatiroidi (PHPT) Nasıl Tedavi Edilir? Eğer komplikasyon gelişmişse ve PHPT'nin “klasik” bulguları mevcutsa tedavi sorunlu paratiroid dokusunun ameliyatla çıkartılmasıdır (paratiroidektomi). Eğer hastalarda herhangi bir belirti yoksa (asemptomatik) yani "kemik, böbrek, mide-bağırsak veya kas” sistemine ait şikayetler bulunmuyorsa tedavinin ameliyatla mı yoksa ilaçla mı yapılacağı tartışmalıdır. Klasik belirtileri olmamasına rağmen ameliyat gerektiren durumlar şunlardır: Serum kalsiyumu normalin üst sınırlarının 1 mg/dL’nin üzerinde olması, Böbrek süzme hızının 60 mL/dakikanın altında olması; 24 saatlik idrar kalsiyumunun 400 mg/d’nin üzerinde olması, filmlerde böbrek taşı saptanması Kemik yoğunluğunun azalması (T skorunun -2.5’dan küçük olması, filmlerde omurgada kırık saptanması) Hastanın 50 yaşından küçük olması ve Hastanın uzun süreli tıbbi takibinin mümkün olmaması.
Primer Hiperparatiroidinin (PHPT) Belirtileri Nelerdir? PHPT'li hastalar genellikle; Halsizlik, Yorgunluk, Aşırı susama, Sık idrara çıkma, Gece idrara çıkma sıklığında artma, Kemik ve eklem ağrısı, Kabızlık, İştah azalması, Bulantı, Mide ekşimesi, Kaşıntı, Depresyon Uykusuzluk ve Hafıza kaybı şikâyetleri ile başvurur.
SEKONDER HİPERPARATİROİDİ
Sekonder Hiperparatiroidi (SHPT) Nedir? Sekonder hiperparatiroidi genellikle kronik böbrek yetmezliği olan hastalarda ortaya çıkan bir paratiroid fonksiyon bozukluğudur. Ancak yetersiz kalsiyum veya vitamin D alımı veya bağırsaktan yetersiz kalsiyum emilimi olanlarda da ortaya çıkabilir. Kronik böbrek yetmezliğinde hastalarda genellikle kalsiyum normal ya da düşüktür.
Sekonder Hiperparatiroidi (SHPT) Nasıl Tedavi Edilir? Kalsiyum destek ilaçlarının geliştirilmesinden beri paratiroid ameliyatına ihtiyaçta azalma olmuştur. Paratiroid ameliyatları genellikle laboratuvar değerlerinde 5 yıllık bir düzelme sağlayabilmektedir. Ayrıca kemik yoğunluğunu, kırık riskini, kalsinozu, hemoglobin düzeylerini ve hatta uzun süreli sağkalım oranlarını iyileştirdiği görülmüştür. Paratiroide yönelik ameliyatların (paratiroidektomi) hangi durumlarda yapılacağı konusunda tam bir fikir birliği yoktur. Yine de geleneksel olarak; Kemik ağrısı, Kaşıntı, Kalsiyum-fosfat ürününün 70’in üzerinde olması, Parathormon seviyeleri çok yükselmiş iken kan kalsiyum seviyeleri 11 mg/dL’nin üzerinde olması, Kalsifilaksi, İlerleyici böbrek kaynaklı kemik sorunları olması, Yoğun ilaç tedavisine rağmen yumuşak dokularda kalsiyum birikmesi söz konusu olduğunda ameliyat önerilmektedir.